Í umræðu um uppbyggingu hjúkrunarheimila er gjarnan talað um skort, tafir og kostnaðarauka. Sjaldnar er spurt að kjarna málsins: Hverjir eiga að byggja heimili fyrir fólk á síðasta skeiði ævinnar?
Hjúkrunarheimili eru ekki hefðbundin fasteignaverkefni. Þau eru heimili fólks, vinnustaðir umönnunarfólks og hluti af grunninnviðum heilbrigðiskerfisins. Samt er hætta á að umræðan snúist fyrst og fremst um fermetraverð og framlegð, eins og um skrifstofuhúsnæði sé að ræða.
Óhagnaðardrifin hugsun breytir ákvörðunum
Munurinn á óhagnaðardrifnum aðila og aðila sem starfar á arðsemisforsendum liggur í hvatanum. Þar sem arðsemi innan ákveðins tímaramma ræður för er þrýstingur til að lækka stofnkostnað. Þar sem rekstur til a.m.k. 40–60 ára er leiðarljós, er hvati til að fjárfesta í gæðum, öryggi og vinnuaðstöðu frá fyrsta degi. Þetta hefur tæplega níu áratuga reynsla Sjómannadagsráðs kennt okkur.
Sjómannadagsráð, sem rekur heimili Hrafnistu, er í eigu stéttarfélaga sjómanna og starfar án hagnaðarsjónarmiða. Það hefur bæði byggt hjúkrunarheimili Hrafnistu fyrir eigið fé og verið treyst fyrir framkvæmdum þar sem kostnaður er borinn af ríki og sveitarfélögum.
Að byggja á reynslunni
Kjarninn í nálgun okkar er einfaldur en krefjandi: Að byggja vönduð, hagkvæm og mannleg heimili þar sem rekstur og daglegt líf ganga upp til langs tíma. Lykillinn er að leita markvisst til þeirra sem þekkja reksturinn best; hjúkrunarfræðinga, umönnunarfólks, húsvarða, iðnaðarmanna og íbúanna sjálfra. Í slíkum samræðum koma fram atriði sem sjaldan sjást á teikniborðinu einu saman: Staðsetning innstungna, gólfefni sem minnka fallhættu, loftræsting sem dregur úr sýkingum, hljóðvist og vinnuflæði. Hönnun sem tekur mið af raunverulegum þörfum skilar sér alla daga, ekki aðeins á vígsludegi.
Fjárfestingar í nýsköpun auka hagræði
Nýtt hjúkrunarheimili Hrafnistu við Nesvelli í Reykjanesbæ er gott dæmi um heimili þar sem nýsköpun í umönnun hefur fengið að njóta sín, kerfi sem bæta líf íbúanna og starfsfólksins. Í húsinu eru meðal annars loftlyftukerfi í öllum einkarýmum, ný nálgun í bað- og salernislausnum, þróað aðgangsstýringarkerfi, öflugra sjúkrakallkerfi og öruggara fyrirkomulag lyfjatiltektar. Við fyrstu sýn gæti slíkt litið út sem aukabúnaður en slíkar fjárfestingar spara umtalsverða fjármuni og mannauð til lengri tíma.
Í daglegum rekstri skilar nýsköpunin sér í færri slysa- og falltilvikum, aukið öryggi við afgreiðslu lyfja og umsýslu sjúkrasögu og minna líkamlegu álagi á starfsfólk.
Þá er ótalin sú rekstrarlega hagræðing sem fylgir stöðugri rekstri, betra vinnuflæði og færri truflunum. Sú hagræðing skapar aukinn tíma til að veita skjólstæðingum Hrafnistu þá þjónustu sem virkileg þörf er á.
Traust byggist á afhendingu, ekki yfirlýsingum
Í opinberum framkvæmdum vegur eitt þyngra en flest annað: Að skila verki á réttum tíma og innan umsaminna marka. Reynslan sýnir að Sjómannadagsráð hefur gert meira fyrir minna, bæði til skamms og lengri tíma.
Framkvæmdir við byggingu hjúkrunarheimila ganga ekki upp af sjálfu sér og krefjast agaðrar verkefnastjórnunar og djúps skilnings á því hvernig húsin virka í daglegu lífi. Traust í opinberum framkvæmdum byggist ekki á því hver lofar mest, heldur hver hefur sýnt að hann skilar.
Meira en byggingar
Hjúkrunarheimili eru lífsvettvangur fólks á síðasta skeiði ævinnar. Þegar vel tekst til skilar það sér ekki aðeins í betri aðbúnaði íbúa heldur í minna álagi á heilbrigðiskerfið, meiri starfsánægju og stöðugri þjónustu.
Í þeirri miklu uppbyggingu hjúkrunarheimila sem nú er fram undan á Íslandi skiptir máli að horft sé til þeirra aðila sem hafa sýnt í verki að hægt er að sameina fagmennsku, hagkvæmni og mannlega nálgun.
Spurningin er ekki aðeins hversu hratt er hægt að byggja heldur hversu vel verður byggt fyrir fólkið sem mun búa og starfa þar um ókomna tíð.
Höfundur greinar er:
Aríel Pétursson, formaður Sjómannadagsráðs
